Układ kostny od A do Z

Kości stanowią około 14 proc. całkowitej masy ciała dorosłego człowieka, a wspieranie ciała nie jest jedyną ich funkcją.

Zapewniają one ochronę takim organom, jak choćby mózg, rdzeń kręgowy czy płuca. W kościach gromadzą się sole mineralne i wapń, które biorą udział w tworzeniu krwi w szpiku kostnym. Ponieważ 99 proc. wapnia w naszym ciele zmagazynowane jest w kościach, w przypadku jego niedoboru czerpiemy go właśnie stamtąd. Ponadto stawy i mięśnie, czyli ruchome połączenia kości, tworzą razem system umożliwiający nam poruszanie się. Szkielet dorosłego człowieka składa się z 206 kości, a z wiekiem ich liczba może się zmniejszyć, bowiem niektóre z nich się zrastają.

Czaszka

Czaszka pełni przede wszystkim funkcję ochronną dla mózgu i narządów zmysłu oraz początkowych odcinków układu oddechowego i pokarmowego. Cała czaszka jest zbudowana z 29 kości. Siedem z nich tworzy tzw. mózgoczaszkę, a pozostałe trzewioczaszkę. Pojemność jamy czaszki wynosi około 1500 cm3 u mężczyzn i około 1380 cm3 u kobiet.

Kręgosłup

Kręgosłup to filar, na którym opiera się całe ciało człowieka. To on dźwiga nasz ciężar. Stanowi także zaczep dla wielu kości, amortyzuje wstrząsy oraz chroni rdzeń kręgowy i nerwy rdzeniowe. Składa się z 33 lub 34 kręgów. Na samej górze kręgosłupa mamy 7 kręgów szyjnych, umożliwiających nam poruszanie głową. To tyle samo kręgów, co u żyrafy! Poniżej leży 12 kręgów piersiowych, połączonych z żebrami, które chronią wiele istotnych organów i zapewniają nam swobodne oddychanie. Obliczono, że nasze żebra poruszają się pięć milionów razy w ciągu roku! Poniżej znajduje się 5 kręgów lędźwiowych. To je zazwyczaj obciążamy najbardziej, zarówno kiedy stoimy, jak i gdy siedzimy. Kolejnych 5 kręgów tworzy kość krzyżową, która wraz z miednicą osłania pęcherz i organy układu rozrodczego. Na samym dole 4–5 zrośniętych kręgów tworzy kość ogonową. Kiedy odciążamy kręgosłup, na przykład leżąc na plecach, krążki międzykręgowe nasiąkają niczym gąbka, a kiedy siedzimy lub stoimy, oddają płyn. Dlatego z rana jesteśmy o jakiś centymetr wyżsi niż wieczorem.

Kręgi

Każdy kręg zbudowany jest z trzonu, łuku i trzech wyrostków – dwóch poprzecznych i jednego kolczystego. Wyrostki poprzeczne sąsiadujących ze sobą kręgów tworzą stawy pokryte chrząstką. Są wypełnione płynem maziowym. Dzięki temu zginamy się i prostujemy oraz możemy skręcać i wyginać ciało. W kręgach znajduje się rdzeń kręgowy. Od rdzenia kanałami międzykręgowymi odchodzą korzenie nerwowe. Kręgi poprzedzielane są krążkami międzykręgowymi, czyli dyskami. To właśnie dyski utrzymują kręgi w odpowiednich odstępach, amortyzują wstrząsy, równomiernie rozkładają siłę nacisku na kręgosłup.

Kończyny górne

Na kończynę górną, która liczy w sumie 54 kości, składają się kość ramienna, promieniowa, łokciowa, kości nadgarstka, śródręcza, paliczki, obojczyk i łopatka. Dzięki stawom i mięśniom kończyn górnych jesteśmy w stanie wykonywać tak ważne życiowe czynności, jak chwytanie czy wszelkiego rodzaju prace manualne, jedzenie, mycie, pisanie. Stąd też każde uszkodzenie, każda kontuzja kończyny górnej lub dolnej nie pozostaje bez wpływu na jakość naszego życia.

Kończyny dolne

Zbudowane są z kości miedniczej oraz kości udowej (najtwardszej i najcięższej ze wszystkich), dwóch kości podudzia i kości stopy (w sumie 26 w każdej stopie) oraz oczywiście mięśni i stawów. Cały ten skomplikowany układ lokomocyjny jest stale narażony na szereg różnych urazów i kontuzji. Wystarczy uświadomić sobie, że drobniutkie kości stóp muszą udźwignąć cały ciężar naszego ciała. A to zadanie wcale nie jest lekkie. Podobnie rzecz ma się ze stawem kolanowym, który jest najbardziej obciążonym stawem ludzkiego ciała i wykonuje najwięcej skomplikowanych ruchów – zgięć i skrętów.

Co nam grozi?

Ze względu na swoją specyfikę i funkcje, układ kostny może dość łatwo ulec awarii – od lekkich kontuzji po poważne uszkodzenia mechaniczne. Atakować go mogą również choroby ustrojowe, powodowane zaburzeniami genetycznymi lub immunologicznymi, takie jak choćby artretyzm czy reumatoidalne zapalenie stawów. Szczególnie dokuczliwe są właśnie dolegliwości stawów, w których z biegiem lat dochodzi do nadwerężenia i wytarcia wyścielającej je chrząstki.

Jak dbać o układ kostny?

Układ kostny w dużej mierze decyduje o naszym codziennym funkcjonowaniu. A wpływ nań ma bardzo wiele czynników – od łóżka po obuwie. Dlatego warto zawsze poświęcić nieco uwagi doborowi materaca, krzesła i fotela, zadbać o wygodne buty, starać się w każdej sytuacji zachować prawidłową postawę kręgosłupa, chronić nogi i ręce przed urazami. W przypadku zmęczenia lub na przykład stłuczeń czy opuchlizny, warto wesprzeć pracę kończyn, oklejając je taśmą kinezjologiczną, a w przypadku zwyrodnień – przyjmując odpowiednie suplementy diety, w tym takie, które modulują działanie układ immunologicznego lub zawierają kolagen służący odbudowie chrząstki w stawach.

Jacek Godek